Platform ekonomisi dijital altyapılar üzerinden müşteri, işçi ve işletmeleri bir araya getiren ve süreçleri algoritmalar aracılığı ile yönlendiren yeni bir ekonomi biçimi olarak emek piyasasında da yapısal bir dönüşüm getirmektedir. Sanayi toplumunun temel istihdam biçimi olan tam zamanlı ve tek işverene bağlı çalışma şekli, giderek daha parçalı, esnek ve algoritmalar tarafından yönlendirilen ilişkilere bırakmaktadır. Dünyada Uber, Deliveroo, Glovo, Upwork, ülkemizde Yemeksepeti, Tredyol Go, Getir gibi şirketler bunun örnekleridir.
Bu yeni ekonomi şekli iş hukuku, sendikal örgütlenme ve sosyal güvenlikte yeni konuları gündeme getirmiştir. Konuyu OECD, ILO, AB belgeleri yanında seçilmiş ülke örnekleri ve Türkiye’deki durum hakkında HAK-İŞ Konfederasyonu bir rapor yayınladı: Güler, M. Atilla; Tutar, Kürşat. Dijital Çağın yeni Emeği: Platform Çalışmaya Dijital Bakış. Ankara, 2025, 187 sayfa.
Dijitalleşmenin sunduğu altyapılar sayesinde işçi ile müşteri arasında anlık bağlantı kurulabildiğinden özellikle kentlerde ulaşım ve teslimat hizmetlerinde cazip hale gelmiştir. Çalışanlar zamanlarını kendileri belirleyerek istihdama katılabilmektedir. Yatırımcıların ve girişim sermayelerinin desteğiyle platform şirketleri kısa sürede küresel ölçekli hale gelmiş ve geniş kitlelere ulaşmıştır.
Yukarıdaki raporda çalışanların karşılaştıkları sorunlar detaylarıyla ele alınmıştır. Kamuoyu platform çalışanlarıyla COVİD sürecinde tanışmış ve büyük oranda benimsemiştir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı 15 Mayıs 2025 tarihinde yayınladığı Karayolu Taşıma Yönetmeliği değişikliği ile moto kurye işletmeciliği için 74.294 belgeyle 84 bin taşıt kaydedildiğini belirtmiştir. Herhalde sayı artmıştır. Sadece İstanbul’daki motor sayısının 850 binin üzerinde olduğu tahmin edilmektedir.
Motosikletli Kuryeler Derneğinin 2007 yılında İstanbul’da kurulduğu haberlerden anlaşılmaktadır. Herhalde bunların bir meslek odasında faaliyeti yoktur. (Mecelle’de işçi konusu ecir-i has, ecir-i müşterek olarak düzenlenmiştir. Ecir-i has, günümüzdeki işçi kavramını karşılamaktadır, diğeri ise birden fazla işveren için çalışan işçi demektir. Platform çalışanları daha ziyade ikincisini hatırlatmaktadır.)
Yine raporda yemek ve kargo teslimatı gibi işlerin doğrudan şehir içi ulaşım altyapılarına dayanmasından dolayı platform çalışanlarının günlük çalışma şartlarını iyileştirmede belediyelerin dinlenme alanları, tuvaletler, şarj noktaları ve güvenlik motosiklet ve bisiklet yollara gibi düzenlemeler yapmalarına temas edilmiştir. Ancak ülkemizde bu konuyla doğrudan ilgilenen bir belediye örneği görülmemektedir. Çünkü Avrupa’da bazı şehirlerde belediyeler kuryeler için özel fonlar oluşturmuştur.
Belki burada üzerinde durulabilecek bir konu da bu ekonominin oluştuğu yapıdaki işletmelerin rekabet şartlarına uygun çalışmaları, mülkiyet yapılanmasıdır.
Türkiye’deki üniversitelerde yapılan yüksek lisans ve doktora tezleri incelendiğinde (https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp) bu konuda çok tez yapıldığı görülmektedir.
ALBARAKA YAYINLARI
Albaraka Türk katılım bankasıdır, ülkemizde faizsiz sistemle çalışan önceden özel finans kurumu şimdi kalıtım bankası adıyla çalışan finans kurumudur.
2018 yılından sonra Albaraka Kültür Sanat ve Yayıncılık kurulmuş, sergiler düzenlemekte, sanat akademileri kurmuş ve kitaplar yayınlamaktadır Albaraka Yayınları altında iş, yönetim ve finans konularındaki eserlerle Türkiye’de İslami bankacılık literatürünün kaynak ihtiyacını karşılama yanında antropoloji, bilim, tarih, edebiyat, felsefe, İslam düşüncesi, psikoloji, sosyoloji, siyaset, sanat ve çocuk edebiyatı gibi pek çok farklı alanda eserler vermektedir. Bunlar arasında telif eserler yanında İngilizce ve Arapça olmak üzere farklı dillerden çeviri kitaplar yayınlanmaktadır. Kurulduğu günden itibaren kültür sanat alanında önemli çalışmalara imza atan Albaraka Türk, bu faaliyetlerini kurumsal bir çatı altında toplamaya karar vermiş ve 2018 itibariyle Albaraka Kültür Sanat ve Yayıncılık kurulmuştur.
Bunlardan önemli sayıda kitabı değerlendirme imkanımız oldu.
Rahmetli Sabri Orman ağabeyimizin son çalışması Medeniyet Analizi Metametodoloji ve Metodoloji her iktisat çalışanın okuması gereken bir çalışma...
İktisat tarihiyle ilgili eserler dünya genel iktisat tarihi, Rusya, Çin, Japonya iktisadi düşünce tarihi hakkındaki eserler…
Siyaset bilimi ile ilgili olanlar... Akıllı Makine Çağında İnsan Kemalatını Yeniden Düşünmek: Tevazu, sanılır ki tasavvuf çalışması…
alBaraka Türk Katılım Bankası sosyal sorumluluk anlayışıyla böyle güzel çalışmaları kültürümüze kazandırmaktadır. Sadece kitaplar yetişkinlere haz olmayıp çocuklar için de güzel yayınlar yapılmaktadır. Ayrıca sanat eserleri de yayınlanmaktadır. Hatta kitap fuarlarında ciddi indirimler yapılmaktadır.
Bu çalışmaları için emeği geçenleri tebrik ederiz.
