13 Haziran 2026 günü İslam iktisadı alanında öncü Dr. Muhammed Ömer Chapra vefat etti. Allah rahmet eylesin.
Rahmetli Chapra’yı hocam Sabahattin Zaim vasıtasıyla tanımıştım. Cidde'de IRTI (İslam İşbirliği Teşkilatına bağlı İslam Araştırma ve Eğitim Enstitüsü) binasındaki ofisinde birkaç defa ziyaret etme fırsatım oldu. Tam bir akademisyen ve beyefendi özelliklerine sahipti. 1933 yılında Hind (Mumbai) şehrinde doğmuştu. 35 yıl Suudi Arabistan Merkez Bankası (SAMA) Riyad'da Kıdemli Ekonomi Danışmanı olarak çalışmış. Wisconsin Üniversitesi (Platteville) ve Kentucky Üniversitesi, Lexington'da Ekonomi, Pakistan Kalkınma Politikaları Enstitüsü'nde Pakistan Kalkınma İncelemesi Kıdemli Ekonomisti olarak ders vermiştir.
Chapra’nın İslam iktisadi ile ilgili pek çok çalışması vardı. Bunlardan “Islam and Economic Development” adlı kitabını İslam ve İktisadi Kalkınma adlıyla Türkçeye çevirdik (Cantaş yayınları, İstanbul). Yine IRTI yayını olan Makasıd-ı Şerianın ekonomik analizi hakkındaki kitabını vermişti ve Türkçeye çevirimizi talep etmişti. Bu çeviri, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi yayınları arasında çıktı. Ayrıca İslam ekonomisinde para politikası ile ilgili kitabının Arapçasını vermişti. Bu kitabın çevirisi “Adil Bir Para Sistemine Doğru”, (tercüme: Ömer Faruk Tekdoğan, İktisat yayınları, İstanbul, 2019) adıyla yayınlandı. Bu kitabında, özgün bir metodoloji izleyerek ve şeriat temellerini ve güncel finansal meseleleri derinlemesine kavrayarak, finansal açıdan gelişmiş ülkelerde izlenen para sistemindeki yozlaşmayı ve bu sistemlerin dayandığı teorideki yozlaşmayı ortaya koyan sonuçlara ulaşmıştır. Çalışmaları sayesinde, İslam şeriatının tüm uluslar için bu tür güncel meseleleri adil bir şekilde çözebileceği açıkça ortaya konmuştur. 16 kitap ve monografiye, 100'den fazla makaleye ve kitap incelemelerine imza atan Chapra’nın kitapları ve makaleleri Arapça, Bengalce, Fransızca, Endonezya, Japonca, Malayca, Farsça, Lehçe, İspanyolca, Türkçe ve Urduca gibi bir dizi dile çevrilmiştir. The Future of Economics, An Islamic Perspective, adlı eseri de yine Türkçeye çevrilmiştir. Bu eser Batı merkezli iktisadın ahlaki ve uygulama bakımından eleştirisi olup, iktisadi problemler İslami bakış açısından ele alınmaktadır (İktisat yayınları, İstanbul, 2019).
IRTI’da bir zamanlar Türkiye daha fazla kişi ile temsil edilmekteydi. Bunlardan birisi Ereğlili hemşehrimiz rahmetli Veyis Altınkaya idi. Belediye başkanlığım sırasında ilmi çalışmalara devam etmemi tavsiye etmesi üzerine Mal, Mülkiyet ve Piyasa adıyla bir kitap hazırladım. Hazırladığım bu kitaba Sabahattin Hoca ve Sabri Orman hakem oldular. Sabahattin hoca, bu çalışmanın Türkçe olmasına önem vermişti. Gerekçesi, İslam İşbirliği Teşkilatı ve bağlı teşkilatlarda İngilizce, Arapça ve Fransızca dilleri ile yayın yapılmakta, halbuki Türkçe yayın yapılması da gerekmesiydi. Bu hem Türkiye’nin etkisinin artırılması hem de Türkçe konuşan ülkelerin nüfusu bakımından önemlidir. Maalesef ülkeler arası ilişkiler geliştirilirken kendi anadillerimiz dışında başka diller ile irtibat özellikle İngilizce özendirilmekte, bu da çeşitli sıkıntılara yol açmaktadır. Rahmetli Veyis ağabey kitabımızı IRTI’da yayınlattı ve üzerinde çok çalıştı… Allah razı olsun, hepsine rahmet eylesin.
Yine geçen hafta İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesinde İslam iktisadına büyük emeği geçen Prof. Dr. Sabri Orman’ın beşinci ölüm yılı münasebetiyle bir toplantı düzenlendi. Sabri Orman hocamız, Yüksek İslam Enstitüsü (şimdiki Marmara İlahiyat Fakültesi) ile İstanbul İktisat Fakültesini bitirmiş, Sabahattin Zaim hocanın kürsüsünde asistanlık yaparken Sabri Ülgener hocanın danışmanlığında İmam Gazzali’nin iktisadi fikirleri konusunda doktora tezi hazırlamıştır. Bendeniz de Sabahattin hoca danışmanlığında İslam iktisadı çizgisinde İslam’da Ücret konusunda doktora tezi hazırlamıştım. Bu vesile ile rahmetli Sabri hocamızla tanımıştım. Daha sonrasında Sabri hoca, Marmara Üniversitesi İktisat Fakültesi ve Malezya İslam Üniversitesinde çalışmıştır. İstanbul Ticaret Üniversitesinde bir süre rektörlük yapmıştır. Sonrasında Merkez Bankası meclis üyesi olmuştur.
Söz konusu anma toplantısında aynı zamanda Sabri hocanın öğrencisi olan YÖK Başkanı sayın Prof. Dr. Erol Özvar ile İslam iktisadı alanında çalışmaları olan değerli hocalar Prof. Dr. Ahmet Tabakoğlu, Prof. Dr. Bekir Karlığa, Prof. Dr. Mehmet Bulut, Prof. Dr. Coşkun Çakır ve Prof. Dr. A. Faruk Aysan İslam iktisadı konusunda gayet faydalı bilgiler vermişlerdir.
İslam iktisadı konusunda öncü olan her iki büyüğümüze Cenabı Haktan rahmet dilerim. Yaptıkları çalışmaların, açtıkları çığırın İslam dünyasının her köşesinde karşılık bulacağına inanıyorum. Allah, bunları takip eden yeni ilim adamlarının işlerini kolaylaştırsın, bilgilerini artırsın.
