Bir toplumda insanın yaşam hakkı, direksiyon başındaki kişinin vicdanına terk edilmişse orada yalnızca trafik kurallarını değil, adalet anlayışını da yeniden sorgulamak gerekir.
Bir çocuğun hayatı, bir trafik kazasının birkaç satırlık haberine sığdırılabilir mi?
Bir annenin evladını kaybettikten sonra yaşadığı acı, bir babanın yarım kalan hayallere bakarken içine gömdüğü feryat, mahkeme dosyalarındaki birkaç sayfayla ifade edilebilir mi?
Bazen bir haberin peşine düşmez insan; bir bakışın, bir annenin gözlerinde biriken hüznün peşine düşer. Çünkü bazı gerçekler gazete manşetlerinden değil, insanın gözlerinden okunur.
Geçtiğimiz yıl Adana'nın Seyhan ilçesinde, 17 Kasım 2025 tarihinde, yaya geçidinden bisikletiyle geçmeye çalışan 12 yaşındaki Muhammet Miraç Çam, bir otomobilin çarpması sonucu hayatını kaybetti. Makine ressamı olmayı hayal eden bir çocuk, henüz hayatın başındayken aramızdan ayrıldı.
Ben bu acıyı yalnızca haberlerden öğrenmedim. Bir kitap söyleşisinde Miraç'ın anne ve babasıyla ilgili anlatılanları dinlerken, bir evladın yokluğunun anne ve babanın gözlerinde nasıl bir iz bıraktığını görme imkânı buldum. İnsanın bazı karşılaşmalarda kelimeleri tükenir. Çünkü karşında yalnızca bir evladını kaybetmiş anne ve baba değil, yarım bırakılmış bir hayatın sessiz tanıkları vardır.
Miraç'ın hikâyesi tek başına değil.
Ankara Kahramankazan'da 22 Haziran 2026 tarihinde hayatını kaybeden Alper Yusuf Polat'ın ailesi de bugün adalet arayışını sürdürüyor. Henüz çocuk yaşta hayatını kaybeden Alper Yusuf'un ardından ailesinin kazanın oluş şekli, aracın hızı ve kusur durumunun açıklığa kavuşması için verdiği mücadele, meselenin yalnızca bir trafik kazasından ibaret olmadığını gösteriyor.
İstanbul Pendik'te 14 yaşındaki Işıl Öykü Dinç'in hayatını kaybetmesinin ardından ailesinin dile getirdiği soruşturmadaki eksiklikler ve adalet talepleri de hafızalarda.
Birbirinden farklı şehirlerde, farklı tarihlerde yaşanan bu olayların ortak noktasında ise aynı gerçek duruyor: Hayatını kaybedenlerin ardından geride kalan aileler, yalnızca sevdiklerini değil, cevaplanmasını bekledikleri soruları da taşıyor.
Yaya geçidi bir çizgi değil, bir hukuktur.
Trafik, yalnızca araçların hareket ettiği bir alan değildir. İnsanların birbirlerinin yaşam hakkına saygı göstermek zorunda olduğu ortak bir yaşam alanıdır.
Yaya geçidi, kaldırımlar, bisiklet yolları, kavşaklar ve trafik işaretleri bu ortak hukukun görünür işaretleridir.
Direksiyon başındaki insan, yalnızca kendi yolculuğundan sorumlu değildir. Karşıdan karşıya geçmeye çalışan yaşlı bir insanın, okuluna giden bir çocuğun, bebeğinin elini tutan bir annenin de yaşam hakkını gözetmek zorundadır.
Yolun hâkimi olmak, insanın hayatının hâkimi olmak değildir.
Ne yazık ki trafikte çoğu zaman büyük aracın küçük araca, güçlü olanın güçsüz olana, acele edenin yürüyene üstünlük kurduğu bir anlayışla karşılaşıyoruz. Oysa hukuk, güçlü olanın önceliğini değil, herkesin hakkını korumak için vardır.
Yaya geçidinde durmak bir nezaket gösterisi değil, hukuki ve ahlaki bir sorumluluktur. Hız sınırına uymak, geçiş hakkını gözetmek, kavşaklarda dikkatli olmak yalnızca ceza almamak için yerine getirilecek yükümlülükler değildir. Bunlar insan hayatına duyulan saygının asgari şartlarıdır.
Peki, mağdurun adalet arayışı neden bu kadar uzun?
TÜİK'in 2024 yılı Karayolu Trafik Kaza İstatistikleri, Türkiye'de 6 bin 351 kişinin trafik kazalarında hayatını kaybettiğini, 385 bin 117 kişinin yaralandığını ortaya koyuyor. Hayatını kaybedenlerin yüzde 21'i yayalardan oluşuyor. Yani 1.331 insan, yürürken hayatını kaybetti.
Aynı verilerde ölümlü ve yaralanmalı kazalara neden olan kusurların yüzde 90,1'inin sürücülere ait olduğu belirtiliyor.
Bu rakamlar bize yalnızca trafik güvenliğinin değil, insan hayatına ilişkin sorumluluk bilincinin de ne kadar önemli olduğunu gösteriyor.
Üstelik mesele kazanın meydana geldiği anla da bitmiyor. Asıl mücadele çoğu zaman kazadan sonra başlıyor. Dosyalar, bilirkişi raporları, duruşmalar, kusur oranları, itirazlar ve yıllara yayılan bekleyişler...
Elbette her olay kendi delilleri ve hukuki koşulları içinde değerlendirilmelidir. Her kazada aynı kusurdan, aynı sorumluluktan söz edilemez. Ancak adaletin sağlanması kadar, adalete erişimin de mümkün ve etkili olması gerekir.
Bugün Türkiye'de trafik kazalarında mağduriyet yaşadığını, hakkını alamadığını veya hukuki süreçte çözüm bulamadığını düşünen çok sayıda insanın sesi duyulmayı bekliyor.
Bu insanların bir kısmı hayatını kaybeden yakınları için mücadele ediyor. Bir kısmı sakatlıkla, ekonomik kayıpla, psikolojik yıkımla yaşamını yeniden kurmaya çalışıyor. Bir kısmı ise kurallara uyarak sürdürdüğü sıradan hayatının bir başkasının ihmaliyle altüst edilmesinin hesabını soruyor.
Bizler de bu insanların yaşadıklarını yalnızca kendilerine ait bir mesele olarak göremeyiz.
Çünkü bu kazalar herkesin başına gelebilir. Hepimiz birilerinin evladıyız; birçoğumuz anne, baba veya bir ailenin sorumluluğunu taşıyan insanlarız. Bugün başkasının kapısını çalan acının yarın bizim kapımıza gelmeyeceğinin hiçbir garantisi yok.
O hâlde bir haksızlığa uğrayan insanın sesi olmak, yalnızca mağdurun değil, toplumun tamamının sorumluluğudur.
Adaletin kaynağı ve insanın arayışı
Burada daha temel bir soruyu sormak gerekiyor: Adaleti hangi anlayış üzerine inşa ediyoruz?
Yıllardır farklı medeniyetlerden, özellikle Batı'nın siyasal ve hukuki tecrübelerinden devşirilen kurumları ve modelleri çözümün kendisi olarak görme eğilimindeyiz. Oysa bir sistemi başka bir coğrafyadan almak, onun insanı ve toplumu adaletle buluşturacağı anlamına gelmez.
Kanunların çokluğu, adaletin varlığını tek başına ispatlamaz. Mahkemelerin varlığı, hakkın mutlaka teslim edildiğini göstermez. Bir düzenin kendisine hukuk devleti demesi de o düzenin her zaman adil sonuçlar ürettiği anlamına gelmez.
Benim itirazım, adaletin insanın heveslerine, güç ilişkilerine ve değişken menfaatlerine göre şekillendirilmesine.
Çünkü insan, kendi çıkarını merkeze aldığında başkasının hakkını kolaylıkla görmezden gelebilir. Güç, denetimsiz kaldığında hukuku kendi lehine yorumlayabilir. İşte bu nedenle adaletin üzerinde hiçbir makamın, hiçbir zümrenin ve hiçbir dünyevi gücün bulunamayacağı aşkın bir ölçüye ihtiyaç vardır.
Bizim inancımızda bu ölçünün kaynağı Allah'ın hükmüdür.
Şeriat, yalnızca cezalar üzerinden okunabilecek dar bir kavram değildir. Allah'ın insan hayatına ilişkin koyduğu ilahi ölçüleri, hakları, sorumlulukları ve adaleti de kapsar. İnsanın canını, malını, aklını, neslini ve inancını korumayı esas alan bir hukuk anlayışının merkezinde insanın dokunulmazlığı bulunur.
Burada mesele, Batı'dan gelen her hukuki düzenlemeyi peşinen reddetmek veya her yerli uygulamayı doğru kabul etmek değildir. Mesele, hukukun nihai ölçüsünün ne olacağıdır. Benim savunduğum, insanın kendi menfaatini değil, Allah'ın adalet ölçüsünü esas alan bir hukuk anlayışıdır.
Çünkü adalet, güçlü olanın kendisine tanıdığı bir ayrıcalık değil, Allah'ın kulları arasında gözetilmesini emrettiği bir haktır.
Bir toplumun vicdanı, mağdurun yanında durabildiği kadar güçlüdür.
Bugün Miraç'ın, Alper Yusuf'un ve Işıl Öykü'nün isimlerini anarken yalnızca geçmişte yaşanan olayları hatırlatmıyoruz. Yarın başka çocukların, başka anne ve babaların aynı acıyı yaşamaması için de konuşuyoruz.
Bizim görevimiz yalnızca üzülmek, birkaç gün tepki göstermek ve sonra gündem değiştiğinde susmak değildir.
Kurallara uyan insanların hakkını savunmak, yaya geçidindeki çocuğun yaşam hakkını korumak, trafik güvenliğini talep etmek, mağdur ailelerin adalet arayışını gündemde tutmak zorundayız.
Bazen insanın elinde değiştirebileceği bir makam, verebileceği bir karar veya uygulayabileceği bir yaptırım bulunmaz. Fakat dili vardır, kalemi vardır, vicdanı vardır.
Ben de bu yazıyla, hakkını arayan fakat sesini duyuramayan insanların yanında olduğumu ifade etmek istiyorum.
Çünkü bir çocuğun ölümüne alışmak, bir annenin gözyaşını sıradanlaştırmak, bir babanın adalet talebini gündemden düşürmek kabul edebileceğimiz bir şey değildir.
Bir toplum, yollarını genişlettiği kadar vicdanını da genişletmelidir. Adaleti yalnızca mahkeme salonlarında aradığı sürece değil, insanın yaşam hakkını daha hayattayken koruyabildiği ölçüde adil olabilir.
Bir çocuğun daha yaya geçidinde hayatını kaybetmemesi, bir annenin daha evladının ardından adalet aramak zorunda kalmaması için...
Kalemimizle de dilimizle de bu yanlışın karşısında durmalıyız.
Çünkü insan hayatı, hiçbir sistemin ihmalkârlığına kurban edilemeyecek kadar kıymetlidir.