21. Yüzyıl Cahiliyesinde Kadının Değerinin Satıldığı Günler

Takvim yaprakları her yıl Mart ayının sekizinci gününe geldiğinde dünya yeniden aynı cümleleri kurar: Kadınların değeri, kadın emeği, kadın hakları… Çiçekler verilir, mesajlar paylaşılır, ekranlarda özel programlar yapılır. Bu gün, bugün International Women’s Day olarak bilinir. Tarihsel kökeni işçi hareketlerine, kadın emeğinin hak mücadelesine dayanan bu gün zamanla küresel ölçekte anılan sembolik bir güne dönüşmüştür.

Ancak meseleye biraz daha derin bakıldığında şu soru ister istemez zihinlere gelir: Bir insanın değeri gerçekten bir güne sığdırılabilir mi?

Değerin Takvime Sığdırılması
Modern dünyada “özel gün” olarak adlandırılan pek çok tarih vardır. Anneler Günü, Babalar Günü, Kadınlar Günü… Bu günler çoğu zaman iyi niyetli hatırlatmalar gibi görünür. Fakat zamanla başka bir boyut kazanırlar: Reklamların, kampanyaların, alışveriş çağrılarının merkezine yerleşirler.
Bir süre sonra değer hatırlatması ile tüketim çağrısı birbirine karışır. İnsanlar bir gün çiçek alır, bir gün mesaj paylaşır; ertesi gün hayat eski akışına döner. Oysa saygı ve kıymet bir günün değil, hayatın meselesidir.

Barajın Kapakları
Bir baraj düşünün. Günler boyunca su birikir. Basınç arttıkça barajın gövdesi gerilir. Eğer hiçbir tahliye yapılmazsa bir gün o basınç tehlikeli hâle gelir. İşte o zaman barajın kapakları açılır ve bir miktar su kontrollü şekilde dışarı bırakılır.

Toplumlarda da bazen buna benzer bir durum oluşur. İnsanların içinde biriken öfke, beklenti ve talepler belirli zamanlarda sembolik alanlar bulur. Meydanlar, yürüyüşler, anma günleri… Biriken enerji dışa vurulur ve ardından hayat yeniden olağan akışına döner.
Bu durum bazen gerçek sorunları çözmekten çok, biriken duygunun boşaltılmasına yarayan bir emniyet sibobu gibi çalışabilir.
Nitekim kapitalist sistemler de zamanla bu psikolojiyi keşfetmiştir. İnsanların içinde biriken tepkiyi tamamen bastırmak yerine, belirli günlerde kontrollü biçimde dışa vurulmasına izin vermek sistemi ayakta tutmanın yollarından biri hâline gelmiştir. Böyle günler bir yandan insanların duygularını boşalttığı sembolik alanlar oluştururken, diğer yandan ticari bir hareketliliği de beraberinde getirir. Reklamlar yapılır, kampanyalar düzenlenir, alışveriş çağrıları yükselir. Böylece hem ekonomik kazanç sağlanır hem de toplumdaki birikmiş enerji kontrollü biçimde boşaltılmış olur.

Gerçek Soru
Fakat asıl soru şudur: Eğer kadın gerçekten değerliyse, bu değer neden sadece bir gün hatırlanır?
Dünyanın birçok yerinde kadınlar hâlâ en düşük ücretli işlerde çalışıyor. Şiddete uğrayan, hayatını kaybeden, saygı görmeyen kadınların haberleri hâlâ gündemden düşmüyor. Reklam dünyasında ise kadın çoğu zaman bir ürünün pazarlanması için kullanılan görsel bir unsur hâline getiriliyor.
Yakınımızdaki hayatlara baktığımızda bile bu tabloyu görmek mümkündür. Özellikle Konya’nın sanayi bölgelerinde dolaşan biri, hurdacılar sanayisinde plastik atıkların arasında, hayvanın bile zor duracağı ortamlarda çalışan kadınlarla karşılaşabilir. Çaresizlik içinde, düşük ücretlerle, ağır şartlarda çalışan bu insanlar çoğu zaman görünmez kalır. Burada mesele bir ırkı, bir mezhebi, bir dini konuşmak değildir; mesele insanın insan olarak gördüğü muameledir.

Aynı soruyu savaş coğrafyalarına baktığımızda da sormak gerekir. Bir yerde bir kadın öldürüldüğünde, eğer o kadın “bizden değil” diye düşünülüyorsa, o zulüm çoğu zaman sessizlikle geçiştirilebiliyor. Oysa zulme uğrayan bir kadın Müslüman da olabilir, gayrimüslim de olabilir. İnsanlık açısından bu iki durum arasında nasıl bir fark gözetilebilir? Vicdanın ölçüsü bu kadar dar olabilir mi?

O zaman insan ister istemez soruyor: Bir gün çiçek vermek mi gerçek saygıdır, yoksa hayatın her alanında adaletli davranmak mı?

İslami Perspektiften Mesele
İslami bakış açısında insanın değeri takvime sıkıştırılmış değildir. Kadın da, anne de, emek de bir güne indirgenmez. Kadın; anne olarak, eş olarak, toplumun kurucu unsurlarından biri olarak zaten başlı başına kıymetlidir.

Bu nedenle saygı belirli günlerde hatırlanan bir davranış değil, hayatın her gününe yayılan bir sorumluluktur. Anneye saygı bir güne sığmaz; babaya hürmet bir güne sığmaz. Yaşlıya merhamet, çocuğa şefkat, kadına saygı… Bunlar takvim yapraklarının değil, insanlığın meselesidir.

Tüketimin Gölgesinde Kalan Günler
Modern dünyada ise özel günler çoğu zaman başka bir boyuta sürüklenir. O günlere özel indirimler, kampanyalar, reklamlar yapılır. Böylece hatırlama günü bir anda alışveriş gününe dönüşür.
Oysa değer dediğimiz şey ne bir kampanyanın konusu olmalıdır ne de ticari bir pazarın malzemesi. Kadın, anne, emek… Bunlar kapitalizmin reklam vitrinine konulacak kavramlar değildir.

Sonuç
Sonuç olarak mesele bir gün kutlamak ya da kutlamamak meselesi değildir. Asıl mesele, insanın değerini takvime sıkıştırmamak meselesidir.
Kadın gerçekten kıymetliyse, bu kıymet bir günün mesajlarında değil; hayatın her alanında gösterilen saygıda ortaya çıkar. Çiçek verilen bir gün değil, adaletle yaşanan bir hayat gerçek değeri ortaya koyar.

Çünkü insanın değeri bir güne sığmayacak kadar büyüktür. Kadının değeri de öyledir.